İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK TARİHİ



Türk
kelimesi ;türeyen,çoğalan,miğfer,güçlü,erdemli,olgun anlamına gelir.Türk
kelimesi Çin ,Bizans, Arap, Pers (İran) kaynaklarında geçer.
TÜRK GÖÇLERİNİN NEDENLERİ
Ø  Çin ve
Moğol baskısı
Ø  Kuraklık
(iklim değişikliği )
Ø  Yeni yerler
görme isteği
Ø  Nüfusun
artması
Ø  Türk cihan
hâkimiyeti iddiası
Ø  Boylar
arası mücadele
Ø  Göç eden
bir boyu diğerinin de takip etmesi
TÜRK GÖÇLERİNİN SONUÇLARI
Ø  Kültürel
etkileşim yaşanmıştır.
Ø  Göç eden
Türklerin dil ve din yapısında değişiklikler olmuştur.
Ø  Türk tarihinin
bir bütün içinde incelenmesi zorlaşmıştır.
Ø  Gidilen
bölgelerde Türkler devlet kurmuşlardır.
ü  Bilinen ilk Türk boyu İskitler’dir. Günümüzde
Rusya’da yaşayan Yakut Türkleri
İskitlerin torunları olarak kabul edilir. Bozkırın
Kuyumcuları
olarak bilinirler.
ü  Bilinen
ilk Türk devleti ise Asya Hun Devleti’dir.
ASYA HUN DEVLETİ
Ø  Başkenti Ötüken’dir.
Türklerin milli başkentidir.
Ø  En bilinen
hükümdarı Mete Han’dır.
Ø  Türk
tarihinde bütün Türk boylarını bir bayrak altında toplayan ilk devlettir.
Ø  Mete Han
bulduğu onluk sistem sayesinde kalabalık ve düzensiz Çin ordularını mağlup edip
onları vergiye bağlamıştır.(Milli benliklerini kaybetmemek kalabalık Çin nüfusu
içinde asimile olmamak için)
Ø  Metehan
‘ın ölümünden sonra devlet ikiye ayrılmıştır.
KAVİMLER GÖÇÜ SONUÇLARI
Ø  Doğu
imparatorluğu ikiye ayrıldı.
Ø  Avrupa’nın
bugünkü milletleri oluştu.
Ø  Avrupa da
Hristiyanlık yayıldı.
Ø  Avrupa da
feodalite rejimi (derebeylik)ortaya çıktı.
Ø  Avrupa Hun
devleti kuruldu.
Ø  İlk Çağ
kapandı Orta çağ açıldı.
AVRUPA HUN DEVLETİ
Ø  En önemli hükümdarı
Attila’dır.
Ø  Attila
Doğu Roma üzerine yaptığı seferler sonucu bu devleti Margos ve Anatolyus Antlaşmaları
ile vergiye bağladı. Daha sonra ise Roma’ya kadar gelmiştir. Ancak;
ü  Papa’nın ricası,
ü  Doğu’da Sasani tehlikesinin bulunması,
ü  Roma’nın Hıristiyanlarca kutsal kabul edilmesi,
ü  Batının gücünü kırdığına inanması gibi
sebeplerden dolayı Roma’yı almaktan vazgeçti.
Ø  Atilla’ya
bu olaydan sonra Hıristiyanlar tarafından Tanrı’nın
Kamçısı
unvanı verildi. Ayrıca Almanların Nibelungen Destanı’nda Attila “ Etzel” olarak geçmektedir. Nibulengen
destanı Hun-Burgond mücadelesini anlatmaktadır.
AVARLAR (JUAN JUAN)
Ø  İstanbul’u
kuşatan ilk Türk devletidir.(Sasaniler ile birilikte)
Ø  Avarlar Hunlar
gibi hem Orta Asya’da hem de Avrupa da devlet kurmuşlardır.
PEÇENEKLER
Ø  Devlet
kuramamışlardır.
Ø  1071
Malazgirt Savaşı sırasında taraf değiştirerek savaşın kazanılmasını
sağlamışlardır.
Ø  Bizans’ta
ücretli askerlik yapmışlardır.



KUMANLAR
Ø  Oğuzlar
ile yaptıkları mücadeleler Dede Korkut hikâyelerine, Ruslarla yaptıkları
mücadelelerle İgor destanına konu olmuştur.
SİBİRLER
Ø  Bugünkü Sibirya’ya
adını veren Türk boyudur. Sibir veya Sabar “Yolundan sapan” demektir.
BULGARLAR
Ø  İtil
Bulgarları:  İslamiyeti kabul ettiler. İlk Müslüman Türk Devleti’dir.(Almış
Han zamanında)(2015 Müfredat Değişikliğidir.)
Ø  Tuna
Bulgarları: Hıristiyanlığı kabul ettiler. Çar Unvanını kullanan ilk Türk
devletidir.
ORTA  ASYA’DA KURULAN TÜRK DEVLETLERİ VE BOYLARI
KÖKTÜRKLER
ü  Kurucusu Bumin
Kağan’dır.İl kağan Unvanıyla başa geçmiştir.
ü  Türk
adıyla kurulmuş ilk Türk devletidir.
ü  Orta Asya’dan
Bizans’a ilk elçi gönderen  (yani ilk
diplomasiyi başlatan) devlettir. Elçinin adı Manyak’tır.
ü  Asya Hunları’ndan
sonra Orta Asya’da siyasi birliği kuran ikinci Türk devletidir.
ü  İpek
yoluna hâkim olabilmek için Akhunlar’a karşı Sasanilerle, Sasaniler’e karşı Bizans’la
işbirliği yapmıştır. Zamanla Çin Devleti tarafından yıkılmışlardır.
Bu esaret
döneminde Çin e karşı ilk istiklal hareketini Kürşad başlatmıştır.(İlk milli
istiklal ayaklanmasıdır.) Kürşad’dan hariç Nişufu
denilen bir askerde isyan etmiştir.
 KUTLUKLAR
(II.KÖKTÜRK)
ü  Orhun
Abideleri bu devletin zamanında yazılmıştır.
ü  Batılıların
Türklerin Bismarc’ı” dedikleri Vezir Tonyukuk bu dönemde yetişmiştir.
UYGURLAR
ü  Türk
tarihinde ilk kez din değiştiren devlettir. (Budizm, Manihaizm )
ü  İlk defa yerleşik
hayata geçen Türk devletidir.
ü  Zamanla
savaşçılık özelliklerini kaybettiler.
ü  Harf hareketli
matbaayı kullandılar.
ü  Türk
tarihinde ilk defa kütüphane kurdular.
ü  İlk örgün
eğitim kurumlarını oluşturdular.
ü  İlk defa
Türk tiyatrosunun temelleri attılar. Yine şan, opera ve pandomim sanatlarında
ileri gittiler.
ü  Moğolları
devlet yönetiminde etkilediler. Moğollar Uygurlar için “ Hocam” ifadesini kullanmışlardır.
ü  Töreleri
yazılı hale getirdiler.
ü  Türk
tarihinde bankacılığın temellerini attılar.
ü  Çinlilerin
Uygur veya Tatar tuzu olarak nitelendirdikleri Nişadır denilen madeni kullandılar.
KIRGIZLAR
ü  Dünyanın
en uzun destanı olan Manası oluşturdular.
ü  Cengiz
Han’a itaat eden ilk Türk devletidir.
ü  Ölülerini
yakan tek Türk kavmidir.
OĞUZLAR
ü  Büyük ve
Anadolu Selçuklu ile Osmanlı yı kuran boydur.
ü  Müslüman
olanına Türkmen denir.
ü  Oğuz
adından ilk defa Orhun Abideleri’nde bahsedilir.
ü  Hristiyan
Oğuza “Uz” denir. Günümüzde Uzlar Romanya’nın Dobruca bölgesinde Gagauz Türkleri olarak yaşamlarını
sürdürmektedir.
KARLUKLAR
ü  İslamiyeti
kabul eden ilk Türk boyudur
ü  Karahanlılar
devletinin kurulmasında ve Talas Savaşı’nın kazanılmasında etkili olmuşlardır.
 
HAZARLAR 
ü  Museviliği
kabul eden ilk ve son Türk devletidir.
ü  Kürk Yolu’nu kullanarak
zenginleşmişlerdir.
ü  Ordularına
ücretli askerler almışlardır.
ü  Hazar
denizine ismini vermişlerdir.
ü  Yaşadıkları
döneme Hazar Barış Çağı denilmiştir.
ü  Müslüman Araplarla
savaşarak İslamiyet’in Kafkasya da yayılmasını bir süreliğine engellediler.
ü  Hazarların
içinde yaşayan Müslümanları yönetenlere Hazz
adı verilmiştir.
ü  Günümüzde
Polonya’da Karaim veya Karaçay Türkleri olarak varlıklarını sürdürmektedirler
TÜRGİŞLER
ü  Baga Tarkan
kendi adına para bastırdı.
ü  Hazarlar
gibi Müslüman Araplarla savaşarak İslamiyet’in Orta Asya’da yayılmasını bir
süreliğine engellediler.
AKHUNLAR ( EFTALİTLER)
ü  Afganistan’da
kurulmuştur. İranlılar tarafından Eftalit
olarak isimlendirilmişlerdir.
ü  Bir süre İpek
yoluna hakim olmuşlardır. Hindistan bölgesine ilk egemen olan Türk devletidir.
BAŞKURTLAR
ü 1736-39
yılları arasında Rusya’ya başkaldırmışlardır. Günümüzde Rusya’ya bağlı
Başkurdistan Devleti olarak yaşamlarını sürdürmektedir.



İSLAM ÖNCESİ KÜLTÜR VE MEDENİYETİ
 
1.      
DEVLET
YÖNETİMİ
Ø  HÜKÜMDAR
ü  Sembolleri
·        
Otağ (çadır)
·        
Nevbet (davul)
·        
Örgün(taht)
·        
Asa
·        
Kotuz (sorguç)
·        
Ordu
·        
Toy (ziyafet)
·        
Kama
·        
Kemer
·        
Tuğ (sancak)
·        
Yay
·        
Kılıç
ü  Unvanları
·        
Kağan
·        
Hakan
·        
Han
·        
Erkin
·        
İlig
·        
İdikut
·        
İlteber
·        
İlteriş
·        
Yabgu
·        
Tanhu
·        
Şanyü
 
ü  Hükümdarın görevleri
·        
Ülkenin bağımsızlığını korumak
·        
Kurultaya başkanlık etmek
·        
Törelerin değişmesi için kurultaya istek göndermek
·        
Ordunun başında sefere çıkmak
·        
Töreleri uygulamak
Gök tanrının hükümdarı donattığı yetkiler:
ü  Kut: Siyasi                                                          
Küç (güç): Askeri                              Ülüş (ülüg): Ekonomik
kuvvet
 
2.      
DEVLET
GÖREVLİLERİ
ü  Ayuki:               hükümet
ü  Ayguci:             vezir
ü  Apa:                 sivil yönetici
ü  Tudun:             vergi memuru
ü  Tamgacı:         yazıcı
ü  Ağılığ:              hazineden sorumlu
ü  Tarkan:            komutan
ü  Sübaşı:             Oğuzlar’da komutan
ü  Yargan:           yargıç
ü  Yarlığ:              hakanın emri
ü  Tigin:               hükümdarın oğlu
ü  Ataman (İnanç)( İnal) Tiginlerin
eğitiminde sorumlu devlet görevlisi.
ü  Şad:               hanedan üyesi komutan
ü  Tutuk:           askeri vali
ü  Otacı:             tabip
ü  Böri:               kağan muhafızları
3.      
İKİLİ
TEŞKİLAT (FEDERATİF DEVLET ANLASYIŞI )
Batı: Yabgu batı kanadı sorumlusu Doğu: Hakan
Federatif
devlet anlayışı bulunur. Yani batı içişlerinde serbest dış işlerinde doğuya
bağlıdır.
4.      
KURULTAY
(TOY,KENGEŞ)
ü  Hükümdarı
seçer ve törelere uymayan hükümdarları görevinden azleder.
ü  Hükümdarın
isteği ile töreleri değiştirir.
ü  Savaş
barış antlaşma gibi devlet ve toplumsal kararlar alır.
Üyeleri şunlardır;
·        
Hakan
·        
Hatun: Elçi kabul eder, asker ve sarayı var,
devleti yönetir.
·        
Hanedan üyeleri
·        
Boy beyleri
·        
İleri gelenler
·        
Komutanlar
Kurultay’a
katılan tüm üyelere Toygun adı
verilir.
 
5.      
HUKUK
ü  Sözlü hukuk
kurallarına töre denir.
ü  Töreleri
yazıya geçiren Uygurlar’dır.
ü  Töreler
hakanın isteği ile kurultayın kararıyla değişir.
ü  Göçebe
yaşamdan dolayı hapis cezaları kısadır.
ü  Töreye
hakan da dâhil herkes uymak zorundadır.
6.      
SOSYAL
HAYAT
ü  Managomi
tipi evlilikler görülür
ü  Halkın
kaldığı çadırlara yurt adı verilir
ü  Toplumsal
sıralama şöyledir.(Yukarıdan aşağıya)
·        
İl :              devlet
·        
Budun :    millet
·        
Boy:          bod
·        
Urug:        sülale
·        
Oguş :      aile
 
Göçebe yaşamın sonuçları;
ü  Savaşçılık
özelliği artmıştır.
ü  Yazı geç
kullanılmıştır.
ü  Sınıf
farklılıkları görülmez.
ü  Hayvan
üslubu kullanılır.
ü  Mimari
bulunmaz.
ü  Sanat
eserleri taşınabilir malzemeden yapılır.
ü  Hapis
cezaları kısadır.
7.      
DİN VE
İNANIS
ü  DİNLER
·        
Gök tanrı
·        
Hrıstiyan
·        
Musevilik
·        
Maniheizm
·        
İslamiyet
·        
Budizm
ü  İNANÇ
·        
Atalar kültü:     
Öldükten sonra ataları ziyaret etme.
·        
Doğalar kültü:  
Doğadaki bazı varlıkların kutsal olduğuna inanma.
·        
Şamanizm :      
Büyü,sihir.
·        
Totem :               Herhangi bir varlığın gücüne inanma.    
ü  KAVRAMLAR
·        
Kült:                      İnanç
·        
Kurgan:                Mezar
·        
Balbal:                 Mezartaşı  (bengütaş) (Akkoyunlular ve Karakoyunlular bu
geleneği sürdürmüşlerdir.)
·        
Kam(baksı):        Din adamı
·        
Şaman:               Din adamı
·        
Tamu:                 Cehennem
·        
Uçmağ:               Cennet
·        
Eşük:                   Kefen
·        
Yuğ:                    Cenaze
töreni
 
8.      
ORDU
Onlu
sistem sıralaması
·        
On        
takım           onbaşı
·        
Yüz       
bölük          yüzbaşı
·        
Bin        tabur            binbaşı
·        
Onbin   
tümen         tümenbaşı
Türklerin
onlu sistemi kullanılmasıyla beraber hemen hemen bütün Türk ve dünya devletleri
bu sistemi kullandı.
·        
Türkler dünyayı en çok askerlik alanında etkiledi.
·        
Ordu-millet anlayışı bulunur.
·        
Savaş öncesi düşmanın durumunun öğrenilmesi
amacıyla Yelme adı verilen keşif
birlikleri gönderilir.
·        
Ordu, Hilal (turan),Sahte Ricat (geri çekilme) Kurt
Kapanı ve Pusu taktikleri kullanmıştır.
 
 
9.      
EKONOMİ

 

       PARA

CİNSİ

DEVLET

      Yarmak

Bez

Köktürkler

        Kamdu

Bez

Köktürkler

      Kuanpoyu

Bez

Uygurlar

     Çav

Kağıt

Uygurlar

      Böz                     

Bez

Uygurlar

 
Not: Türk tarihinde parayı ticarette bir
değişim aracı olarak kullanan ilk devlet Köktürkler’dir.
10.  
SANAT
ü  Minyatür
ü  Fresko: Duvar
resmi  (Bu resimle uğraşanlara Bedizci denir.)
ü  Çadırcılık
ü  Dokumacılık
ü  Halıcılık
( Dünyanın en eski halısı Pazırık Halısı’dır.)
ü  Maden
işlemeciliği
ü  Çinicilik
ü  Heykel (balbal
taşlarının yontulması)
11.  
YAZI DİL VE EDEBİYAT
ü  Alfabe;
·        
Köktürk (Orhon)
·        
Uygur
·        
Çin
·        
Soğd (İran)
·        
Kiril
·        
Fars
·        
Arap
·        
Latin
ü  EDEBİYAT
YAZILI EDEBİYAT
1.ORHUN ABİDELERİ
·        
8.yy yazılmıştır.
·        
Moğolistan’da
bulunur.
·        
Türk
tarihi ve edebiyatının ilk yazılı örneğidir.
·        
W.Thomsen tarafından
okunmuştur.
·        
Hükümdarın halka karşı görevleri anlatılır.
·        
Vezir Tonyukuk (725) Bilge Kağan (732) ve Kültigin
(735) adına Yollug Tigin tarafından dikilmiştir.
·        
İlk Türk tarihçisi ve yazarı vezir Tonyukuk’dur.
·        
Runik yazı çeşidindeki işaretler kullanılmıştır.
·        
Bir tarafı Türkçe bir tarafı Çince’dir.
·        
Kutluklar zamanında dikilmiştir.
NOT: Kök Türklere ait en eski
kitabe ise Bugut Yazıtları’dır.
2.Şine Uşu ,Karabalgasun Moyen-Çur  ve Taryat (Terhin): Uygurlara aittir.
3. Yenisey Yazıtları: Kırgızlara aittir.
SÖZLÜ EDEBİYAT
ü  Sav:                                Atasözü
ü  Koşuk:                                           Kopuz (saz) eşliğinde söylenen
şarkılar)
ü  Sagu:                             Ağıt
ü  Hikaye :                        Dede korkut (Oğuz –Kıpçak
mücadelesi)
 
 
ü  Destanlar
·        
ALPER TUNGA/ŞU :                      İSKİTLER
·        
ERGENEKON/BOZKURT:             KÖKTÜRKLER
·        
OĞUZ KAĞAN:                              ASYA HUN
·        
TÜREYİŞ VE GÖÇ :                       UYGURLAR
·        
ATTİLLA /SİHİRLİ GEYİK:             AVRUPA HUN
·        
MANAS :                                       
KIRGIZLAR
 
İLK MÜSLÜMAN TÜRK DEVLETLERİ
TALAS SAVAŞI:
Orta Asya’ya
egemen olabilmek için Çinliler ile Abbasiler arasında yapılan savaşı Karlukların
yardımı ile Abbasiler kazanmıştır.
Bu savaş
sonunda Abbasilerin hoşgörüsünden etkilenen Karluklar topluca İslamiyet’e girdi.
Bu olay Türk-İslam tarihinin başlangıcı sayılır.
Ayrıca ilk
defa kağıt Çin dışında Semerkant’ta (Şehirlerin şahı) üretimine başlanmıştır.

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.